Tóm tắt nhanh

Sóng âm (Acoustic), siêu âm (Ultrasonic) và sonar (Sonar) đều là sóng cơ học nhưng khác nhau ở dải tần và môi trường truyền: sóng âm tần số thấp, bước sóng dài, công suất lớn nên xuyên được bụi dày trong không khí; siêu âm tần số cao, năng lượng nhỏ, mất tín hiệu khi có bụi và hơi; còn sonar truyền âm trực tiếp trong chất lỏng để đo ranh giới lớp bùn lắng. Ở chiều ngược lại, radar và vi sóng (Microwave) thuộc họ sóng điện từ. Cảm biến đo mức Sultan Acoustic Wave Series là thiết bị sóng âm của Hawk, không phải siêu âm.

Sáu trong bảy công nghệ nêu dưới đây thuộc danh mục thiết bị đo mức liên tục, riêng vi sóng (Microwave) thuộc nhóm thiết bị đo mức điểm.

1. Các công nghệ sóng dùng trong đo mức là gì?

Tám công nghệ đo mức phổ biến thực chất chỉ dùng ba họ sóng: sóng cơ học cần môi chất để truyền (trong không khí như sóng âm, siêu âm hoặc trong chất lỏng như sonar), sóng điện từ truyền được cả trong chân không (radar và vi sóng), và sóng ánh sáng (laser). Biết một thiết bị thuộc họ nào là đủ để dự đoán nó sẽ hỏng vì lý do gì tại nhà máy của bạn.

Bảng các họ sóng
Họ sóng và công nghệTần số và bước sóngHành vi khi gặp bụi và hơiModel và hệ quả thực tế
Sóng cơ học tần số thấp - sóng âm (Acoustic)Tần số thấp (0.02 – 50 kHz), bước sóng dài; tần số càng thấp thì công suất phát càng lớnĐi xuyên qua đám bụi - hạt bụi quá nhỏ so với bước sóng nên không tán xạ ngược được sóngSultan Acoustic Wave Series. Đầu dò tự làm sạch bằng chính dao động khi phát sóng
Sóng cơ học tần số cao - siêu âm (Ultrasonic)Tần số cao (trên 20 kHz), bước sóng ngắn, năng lượng phát nhỏBị tán xạ và hấp thụ mạnh - mất echo trong bụi dày, sai số tăng theo hơi nước và nhiệt độMiniWave. Chỉ dùng cho môi trường sạch và ổn định
Sóng cơ học trong chất lỏng - sonar (Sonar)Dải tần ~1 kHz – 1 MHz (trải từ âm thanh nghe được sang siêu âm), truyền trực tiếp trong chất lỏngĐầu dò nhúng chìm dưới mặt nước nên không chịu ảnh hưởng của bụi hay hơi phía trên; xuyên qua nước trong và phản xạ tại mặt lớp bùn lắngORCA, Sultan Sonar. Chuyên đo cao độ lớp bùn đáy bể lắng và hồ lắng
Sóng điện từ - radar không tiếp xúc 80GHz và 60GHzVi ba/milimét tần số cao (~1 – 110 GHz, nằm trong dải Microwave); không cần môi chất truyềnSóng xuyên bụi tốt hơn siêu âm nhiều, nhưng bụi ẩm bám lên ăng-ten làm suy giảm tín hiệu theo thời gianH80I, S60W. Ở silo nhiều bụi thường phải lắp thêm hệ thống xịt khí nén
Sóng điện từ dẫn theo que - radar dẫn sóng (GWR/TDR)Cùng bản chất vi ba nhưng sóng chạy dọc theo que dẫn thay vì lan trong không gianMiễn nhiễm với bọt, vách bồn và vật cản vì sóng không lan tự doCenturion CGR. Công nghệ duy nhất đo được lớp phân cách dầu - nước
Sóng điện từ - vi sóng (Microwave) cho công tắc mứcBăng tần vô tuyến vi sóng (0.3 – 300 GHz), phát và thu theo cặp đặt hai bên dòng vật liệuXuyên được cửa sổ phi kim trên thành máng, sương mù và lớp bụi bám mà không bị mù tia như cảm biến quangGladiator vi sóng. Lắp ngoài thành máng chống nghẹt máng và chống va chạm
Sóng ánh sáng - laserBước sóng cực ngắn, chùm tia rất hẹpBị bụi nặng và hơi đậm đặc chặn gần như hoàn toànLaser Hawk. Chỉ dùng cho khe hở hẹp và bài toán định vị chính xác
Sự khác biệt giữa Sóng âm, Siêu âm, Sonar, Vi sóng và Radar
Năm công nghệ đo mức được nhóm theo dải tần — với các điểm chồng lấn được làm nổi bật

A. Phân nhóm 5 công nghệ đo mức theo dải tần số và môi trường truyền sóng:

ACOUSTIC
Sóng âm • nghe được
0.02 – 50 kHz
Âm thanh có thể nghe được; Lý tưởng cho các bình chứa bụi, ướt hoặc hơi (Sultan).
ULTRASONIC
Sóng siêu âm • không nghe rõ
Trên 20 kHz
Âm thanh vượt quá thính giác con người — không có giới hạn trên cố định (MiniWave).
SONAR
Sóng âm • trong chất lỏng
~1 kHz – 1 MHz
Âm thanh trong chất lỏng; khoảng cách có thể nghe được đến siêu âm (ORCA / Sultan Sonar).
MICROWAVE
Điện từ • băng tần vô tuyến
0.3 – 300 GHz
Dải tần vô tuyến; cung cấp năng lượng cho công tắc gần và phát hiện Doppler (Gladiator).
RADAR
Điện từ • sóng micro/mm
~1 – 110 GHz
Khoảng cách từ vi sóng đến milimét; Chống bụi, bọt và nhiệt độ (H80I / S60W / CGR).

B. Biểu đồ dải tần số (thang log, Hz) và vùng chồng lấn giữa Sóng cơ học và Sóng điện từ:

DỰA TRÊN ÂM THANH (sóng cơ học)
.
Acoustic
Sonar
Ultrasonic
.
CHỒNG LẤN
.
.
10 Hz
.
1 kHz
.
100 kHz
.
10 MHz
ĐIỆN TỪ (sóng vô tuyến)
.
Radar hoạt động trong dải Microwave
Microwave
Radar
.
.
1 GHz
.
100 GHz

Trục ngang = tần số (thang log, Hz). Ultrasonic không có giới hạn trên cố định (mũi tên), và radar hoạt động trong dải microwave — các phương pháp dựa trên âm thanh tập trung ở vùng kHz, phương pháp điện từ tập trung ở vùng GHz.

Tần số thấp = Công suất lớn hơn

2. Vì sao sóng âm xuyên được bụi mà siêu âm thì không?

Cả hai đều là sóng cơ học, nên câu trả lời nằm ở tần số chứ không ở bản chất sóng. Chuỗi nhân quả gồm ba bước:

  • Thứ nhất, tần số càng thấp thì công suất phát càng lớn, nên xung sóng của Sultan Acoustic Wave Series mang nhiều năng lượng hơn hẳn và không bị tắt sau vài mét trong môi trường đặc.
  • Thứ hai, bước sóng dài khiến các hạt bụi lơ lửng trở nên quá nhỏ so với sóng, sóng đi xuyên qua đám bụi thay vì bị từng hạt tán xạ ngược như trường hợp siêu âm.
  • Thứ ba, năng lượng lớn giúp tín hiệu phản hồi vẫn đủ mạnh ngay cả khi bề mặt vật liệu nghiêng theo góc nghỉ hoặc là loại hấp thụ sóng.

Hệ quả thực tế rất rõ tại nhà máy: trong silo xi măng, clinker, tro bay hay than nghiền đang nạp liệu, cảm biến siêu âm mất echo hoàn toàn, còn cảm biến đo mức sóng âm Sultan Acoustic Wave Series vẫn giữ được phép đo ổn định. Đây cũng là lý do mọi nhược điểm của siêu âm nêu trong các bài so sánh khác của T-Hub đều không áp dụng cho dòng Sultan.

Riêng công nghệ thứ ba trong họ sóng cơ học là sonar (ORCA và Sultan Sonar) hoạt động ở dải tần ~1 kHz – 1 MHz chồng lấn giữa sóng âm và siêu âm, nhưng khác ở chỗ đầu dò nhúng chìm hoàn toàn trong chất lỏng thay vì phát qua không khí từ nóc bồn. Nhờ truyền trực tiếp trong nước, xung sonar xuyên qua tầng nước trong phía trên và phản xạ lại tại ranh giới lớp bùn lắng dưới đáy bể lắng hoặc hồ lắng quặng đuôi - bài toán mà các cảm biến đặt trên không khí không thể nhìn thấy.

Mặt cắt 3 bước vật lý trong họ Sóng cơ học: Sóng âm (Sultan) • Siêu âm (MiniWave) • Sonar (ORCA)
Truyền trong không khí bụi (Acoustic/Ultrasonic) vs Truyền trong chất lỏng (Sonar)

Mặt cắt tương tác với đám bụi trong silo lúc nạp liệu

▼ Siêu âm (λ ngắn)
▼ Sóng âm Sultan (λ dài)
.
.
.
✖ Bụi tán xạ
Mất Echo!
Không tới đáy
[Bước 1] Tần số thấp → Công suất phát lớn
[Bước 2] Bước sóng dài (λ ≫ hạt bụi)
→ Đi xuyên qua đám bụi
▲ [Bước 3] Phản hồi mạnh trên mặt côn góc nghỉ
.
.
.
.
.
✔ Giữ Echo
Nguyên lý vật lý cốt lõi: Khi bước sóng (λ) lớn hơn rất nhiều so với đường kính hạt bụi lơ lửng, sóng âm đi vòng qua hạt bụi mà không bị phản xạ ngược.

Bảng đối chiếu 3 nhánh sóng cơ học: Sóng âm (Sultan), Siêu âm (MiniWave) & Sonar (ORCA)

Yếu tố vật lýSóng âm (Sultan)Siêu âm (MiniWave)Sonar (ORCA / Sultan)
1. Dải tần & Môi trường0.02 – 50 kHz (Truyền trong không khí/bụi)Trên 20 kHz (Truyền trong không khí sạch)~1 kHz – 1 MHz (Nhúng truyền trong chất lỏng)
2. Tương tác với bụi/cặnBước sóng dài (λ ≫ hạt bụi) → Xuyên thẳng đám bụiBước sóng ngắn → Bị hạt bụi & bọt tán xạ ngượcXuyên qua tầng nước trong, phản xạ tại ranh giới bùn
3. Bề mặt mục tiêuMặt nghiêng góc nghỉ clinker, xi măng, bột đá, thanMặt nước sạch phẳng, không bọt trong nhàRanh giới lớp bùn lắng ngầm dưới đáy bể lắng
Vai trò thực tế✔ Đo liên tục silo bụi dày & tự làm sạch✖ Mất Echo trong bụi (Chỉ giữ cho bồn sạch)✔ Đo 1 hoặc nhiều lớp bùn đáy dưới mặt nước
Lưu ý quan trọng về vùng chồng lấn âm học: Tuy cùng dựa trên sóng cơ học, Sultan Acoustic Wave phát sóng âm tần số thấp trong không khí để xuyên bụi silo, còn ORCA Sonar phát sóng âm trực tiếp trong lòng chất lỏng để bắt ranh giới lớp bùn đáy.

3. Radar xuyên bụi tốt, vậy vì sao vẫn cần sóng âm?

Radar là sóng điện từ nên không phụ thuộc vào không khí trong bồn, xuyên bụi tốt hơn siêu âm rất nhiều và không bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ hay áp suất. Nhưng điểm yếu của radar trong môi trường bụi không nằm ở sóng mà nằm ở ăng-ten: bụi xi măng, tro bay và hơi ẩm bám dần lên mặt ăng-ten làm suy giảm tín hiệu, dẫn tới nhảy số rồi mất echo. Cách xử lý phổ biến của mọi hãng radar là lắp thêm hệ thống xịt khí nén làm sạch, nghĩa là phải kéo đường khí nén lên nóc silo, thêm bộ lọc, van điện từ, bộ hẹn giờ và một hạng mục bảo trì mới.

Đầu dò sóng âm của Sultan Acoustic Wave Series tự làm sạch bằng chính dao động cơ học tần số thấp khi phát sóng: biên độ rung lớn liên tục đánh bật lớp bụi bám trên bề mặt màng phát, nên thiết bị giữ được độ nhạy mà không cần bất kỳ cơ cấu xịt khí hay gạt cơ khí nào. Nói gọn: radar thua ở ăng-ten bị bám bụi, còn sóng âm thua ở chỗ cần khoảng trống lắp đặt lớn hơn và không hợp bồn hẹp nhiều vật cản. Hai công nghệ hỏng vì hai lý do khác nhau nên không thay thế được cho nhau.

Cũng trong họ sóng điện từ (0.3 – 300 GHz), bên cạnh radar đo mức liên tục từ trên nóc bồn còn có nhánh vi sóng (Microwave) dùng cho công tắc mức vi sóng Gladiator. Thay vì đo thời gian phản hồi từ một ăng-ten, thiết bị dùng cặp đầu phát (TX) và đầu thu (RX) lắp đối diện ngoài hai bên thành máng rót hoặc trên hành trình xe bãi liệu: chùm tia vi sóng xuyên thẳng qua cửa sổ phi kim, bụi mù và lớp bám thành máng, chỉ đổi trạng thái Relay khi dòng vật liệu dồn ứ thật sự cắt ngang đường truyền.

Đối chiếu ranh giới kỹ thuật: Họ Điện từ (Radar & Microwave) vs Họ Sóng cơ (Acoustic & Sonar)
Phân vai rõ theo điều kiện điểm đo thực tế

A. Vì sao các công nghệ trong họ Điện từ và họ Sóng cơ học không thay thế hoàn toàn cho nhau?

HỌ ĐIỆN TỪ • RADAR & MICROWAVE 0.3 – 300 GHz
Radar (Đo liên tục) & Vi sóng (Công tắc chiếu xuyên vách)
• Radar (H80I / S60W / CGR): búp sóng hẹp, miễn nhiễm nhiệt độ/hơi; nhưng trong silo bụi ẩm mặt ăng-ten tĩnh bị bết bụi dần (buộc phải kèm hệ thống xịt khí nén).
• Vi sóng (Gladiator Microwave): cặp thu - phát lắp ngoài thành máng hoặc dọc bãi quặng, xuyên bụi & sương mù để báo tắc máng và chống va chạm.
✔ Chủ lực cho bồn chất lỏng, silo ít bám dính & bảo vệ máng rót
HỌ SÓNG CƠ • ACOUSTIC & SONAR 0.02 kHz – 1 MHz
Sóng âm tự rũ bụi (0 Bar khí) & Sonar đo lớp bùn ngầm
• Sóng âm (Sultan Acoustic Wave): màng phát rung biên độ lớn tự đánh bật bụi bám (loại bỏ 100% xịt khí nén); chỉ hạn chế ở chỗ vùng chết lớn hơn và không hợp bồn quá hẹp.
• Sonar (ORCA / Sultan Sonar): nhúng dưới nước để xuyên qua tầng nước trong và đo ranh giới lớp bùn đáy mà sóng điện từ trên không khí không xuyên tới.
✔ Chủ lực cho silo bụi dày, phễu quặng & đo lớp bùn đáy bể lắng

B. Phác đồ 4 nhánh sàng lọc nhanh họ sóng cho điểm đo của bạn:

1. Silo bụi dày / Bám dính nặng?

Đi thẳng theo nhánh Sóng âm tần số thấp (Sultan Acoustic Wave) để xuyên bụi lúc nạp và tự làm sạch đầu dò không cần khí nén.

2. Bồn lỏng, có khuấy hay bọt dày?

Bồn lỏng thường chọn Radar 60GHz S60W; bồn có khuấy/silo cao chọn Radar 80GHz H80I; bồn quá hẹp, bọt dày hoặc tách dầu - nước chọn Radar dẫn sóng CGR.

3. Đo lớp bùn lắng dưới mặt nước?

Cần biết ranh giới nước trong – bùn đặc dưới đáy bể lắng/hồ lắng → bắt buộc dùng Sonar (ORCA / Sultan Sonar) nhúng trong nước.

4. Báo nghẹt máng & Chống va chạm?

Cần phát hiện tắc máng rót băng tải hoặc vật cản bãi quặng xuyên bụi mà không đưa chi tiết vào dòng đá → chọn Vi sóng (Gladiator Microwave).

4. Câu hỏi thường gặp (FAQ) về phân biệt các loại sóng

Sultan Acoustic Wave Series có phải cảm biến siêu âm không?

Không. Sultan Acoustic Wave Series là thiết bị sóng âm tần số thấp (Acoustic Wave). Hai công nghệ cùng là sóng cơ học nhưng nằm ở hai đầu đối diện của dải tần, cho kết quả trái ngược trong cùng một silo bụi. Hawk là nhà sản xuất lớn nhất thế giới về công nghệ đo mức bằng sóng âm và các hãng đo mức lớn khác không có dòng sản phẩm tương đương.

Tần số thấp thì đo có kém chính xác hơn không?

Trong môi trường sạch, radar cho độ phân giải tốt hơn vì bước sóng ngắn. Nhưng độ chính xác trên datasheet chỉ có nghĩa khi thiết bị còn nhận được tín hiệu phản hồi. Ở silo bụi dày, một thiết bị sai số lớn hơn nhưng luôn có số đọc vẫn hữu ích hơn một thiết bị chính xác hơn nhưng mất echo mỗi lần nạp liệu.

Vì sao hai tên gọi gần giống nhau lại dễ nhầm đến vậy?

Vì tên gọi tiếng Việt không phản ánh bản chất vật lý. "Sóng âm", "siêu âm", "sonar", "vi sóng", "radar", "sóng dẫn", "laser" nghe như bảy sản phẩm cùng loại, trong khi chúng thuộc ba họ sóng khác hẳn nhau (và ngay trong họ sóng cơ học thì sóng âm/siêu âm truyền trong không khí còn sonar truyền trong chất lỏng). Cách kiểm tra nhanh là hỏi ba câu: đây là sóng cơ học hay sóng điện từ, tần số cao hay thấp (truyền trong khí hay trong nước), và thiết bị hỏng vì sóng hay vì đầu dò bám bẩn.

Làm sao biết điểm đo của tôi cần họ sóng nào?

Câu hỏi sàng lọc đầu tiên luôn là điểm đo này có bụi dày hoặc vật liệu bám dính không. Nếu có, đi theo nhánh sóng cơ học tần số thấp (Sultan Acoustic Wave). Nếu cần đo ranh giới lớp bùn lắng nằm dưới mặt nước, chọn nhánh sóng cơ học truyền trong chất lỏng (Sonar ORCA / Sultan Sonar). Nếu cần báo nghẹt máng rót hoặc chống va chạm xuyên bụi từ bên ngoài vách, chọn công tắc vi sóng Gladiator. Các điểm đo còn lại xét theo dạng vật liệu và hình học bồn để chọn giữa radar không tiếp xúc và radar dẫn sóng; chất lỏng sạch trong bồn hở gần như luôn là radar 60GHz.

5. Từ nguyên lý tới điểm đo thực tế: từ ba họ sóng tới thiết bị cụ thể

Đã phân biệt được ba họ sóng, bước tiếp theo tùy bạn muốn đi sâu vào một công nghệ hay muốn tra ngay điểm đo của mình:

CÔNG TY TNHH T-HUB
Địa chỉ: Tầng 9, Tòa nhà Detech Tower 2, Số 107 Nguyễn Phong Sắc, Phường Cầu Giấy, Hà Nội, Việt Nam.
Điện thoại: 0967 278 275